Tính giá vốn món ăn bằng Claude, tính cả hao hụt sơ chế

Giá vốn một món không phải là cộng tiền nguyên liệu lại. Thịt bò mua 1 kg, lọc gân mỡ xong còn khoảng 750 g. Bia mua theo thùng, rau mua theo bó. Bỏ qua mấy chuyện này thì món đang lỗ vẫn trông như có lời.

Bài này kể lại một lần thử thật (23/10/2026): giao Claude tính giá vốn 15 món của một quán ăn từ hóa đơn nhập hàng. Đọc xong, bạn có câu giao việc dùng được ngay, biết Claude làm đúng ở đâu, sai ở đâu và sửa thế nào. Cuối bài có kit tải về để tự làm lại.

Vì sao cộng thẳng tiền nguyên liệu là sai

Tỷ lệ giá vốn là tiền nguyên liệu của một suất chia cho giá bán. Món bán 100.000 đ mà nguyên liệu hết 35.000 đ thì tỷ lệ là 35%. Quán dùng con số này để biết món nào đang lời mỏng.

Cái khó nằm ở phần nguyên liệu bị bỏ đi khi sơ chế. Công thức món ghi "100 g tôm bóc vỏ", nhưng tôm mua nguyên con, bóc xong chỉ còn 55%. Muốn có 100 g tôm dùng được, quán phải mua khoảng 182 g.

Trong bộ dữ liệu thực hành, nếu cộng thẳng thì không món nào vượt ngưỡng 35%. Tính đủ thì có 5 món vượt. Tính theo số suất bán tháng 9, cách cộng thẳng làm lãi gộp cả menu trông cao hơn thật 79.887.850 đ mỗi tháng (lãi gộp ở đây = (giá bán − giá vốn) × số suất). Số liệu là giả, nhưng kiểu sai thì quán nào cũng có thể gặp.

Đề bài: quán Bếp Lá Dong và ba file

Bếp Lá Dong là một quán ăn tự đặt tên cho bài thực hành. Mọi tên quán, nhà cung cấp và giá đều là dữ liệu giả, tạo để thực hành. Claude nhận ba file:

• cong-thuc.xlsx: menu 15 món, giá bán, số suất bán tháng 9 và định lượng một suất.
• hoa-don-nhap.xlsx: sổ nhập hàng tháng 10, có đơn vị mua và quy cách.
• hao-hut.txt: hệ số dùng được sau sơ chế do bếp trưởng đo, ví dụ "Thịt bò thăn: 75%".

Trong dữ liệu có cài sẵn bốn chỗ dễ sai, giống chuyện thật ở bếp:

1. Đơn vị lẫn lộn: bia mua theo thùng 24 lon, rau muống theo bó khoảng 300 g, dầu theo can 5 lít, trứng theo khay 30 quả.
2. Hao hụt nằm ở file riêng: tôm có hai dòng, bóc vỏ còn 55% và để nguyên con còn 95%.
3. Một mặt hàng nhập hai lần, hai giá: thịt bò thăn 260.000 đ/kg ngày 05/10 và 290.000 đ/kg ngày 19/10.
4. Một dòng không có số: món Cá kho tộ ghi "Tiêu đen xay: vừa đủ".

Câu giao việc

Lần thử dùng Cowork trong app Claude trên máy tính (chế độ để Claude làm việc trực tiếp với một thư mục bạn chọn), mô hình Opus 5.5, mức suy nghĩ Cao, gói Team. Đây là câu đã gửi:

Tính giá vốn 1 suất cho 15 món trong cong-thuc.xlsx, dùng giá trong hoa-don-nhap.xlsx và hệ số trong hao-hut.txt.
Trước khi tính, lập bảng quy đổi: đưa mọi đơn vị mua về giá mỗi gram, ml hoặc cái, rồi áp hệ số hao hụt sơ chế.
Nguyên liệu nhập nhiều lần với giá khác nhau thì chọn một cách lấy giá và ghi rõ giả định.
Món nào thiếu định lượng thì gắn cờ, không tự đặt số.
Tính tỷ lệ giá vốn trên giá bán. Món trên 35% thì tô đỏ và đề xuất giá mới, làm tròn kiểu giá menu.
Xuất một file Excel gồm bảng quy đổi, giá vốn từng món, tỷ lệ và giá đề xuất.
Dùng /office-design-studio để trình bày file Excel cho đẹp, dễ đọc, không làm sai số liệu.
Tự quyết, không cần hỏi lại.

Câu này không chỉ ra chỗ nào có bẫy. Nó chỉ đặt thói quen của một người tính giá cẩn thận:

• Quy đổi trước, tính sau. Bắt Claude lập bảng giá mỗi gram, ml hoặc cái, rồi áp hao hụt. Bảng này cũng là chỗ bạn soát lại nhanh nhất.
• Ghi rõ giả định. Hàng nhập nhiều giá thì lấy giá nào phải được viết ra, không chọn ngầm.
• Thiếu số thì gắn cờ. Không cho Claude tự bịa "2 g tiêu" để bảng trông đủ.
• "Tự quyết, không cần hỏi lại" để Claude chạy một mạch.

Dòng thứ bảy gọi một skill. Skill trong bài này là Agent Skills: một thư mục có file SKILL.md hướng dẫn Claude làm một loại việc. Skill office-design-studio lo phần trình bày file văn phòng (Excel, Word, PowerPoint, PDF) mà không làm sai số liệu. Skill này do Thế Nguyễn viết cùng Claude, không có sẵn trong Claude; bản zip nằm trong kit, kèm file LICENSE (giấy phép MIT), để bạn tải lên. Trong ô chat, gõ / sẽ hiện danh sách skill đã cài để chọn.

Claude làm gì trong khoảng 7,5 phút

Trước khi tính, Claude đọc ba file rồi tự liệt kê những điểm dữ liệu cần xử lý. Có mặt đủ bốn loại chỗ cài sẵn, thêm một chỗ: nước rửa chén và than hoa có trong hóa đơn nhưng không nằm trong công thức món, nên bị loại khỏi giá vốn.

Vài điểm đáng chú ý trong lúc chạy:

• Claude tách tôm thành hai dòng quy đổi (bóc vỏ 55%, nguyên con 95%), dù cùng một lần mua.
• Rau muống quy đổi theo 300 g một bó và được ghi rõ là số ước.
• Giữa chừng Claude báo "6 món vượt 35%", sau đó tự đính chính là 5 món vì đếm nhầm.
• Claude tự kiểm: tính lại toàn bộ công thức bằng LibreOffice (một bộ phần mềm văn phòng miễn phí), so 15 món với một phép tính riêng bằng Python, rồi xuất ảnh để soát trình bày. Chi tiết này quan trọng ở phần sau.

Kết quả: đúng 15/15 món

File Excel có bốn sheet: Tổng quan, Quy đổi, Chi tiết món, Giả định. Các ô giá và hệ số là ô nhập (nền xanh nhạt), sửa là cả file tự tính lại.

So với đáp án tính bằng máy từ ba file đầu vào, giá vốn cả 15 món đều khớp trong mức sai số 1%. Năm món vượt ngưỡng:

Đơn vị: đồng. Giá thịt bò lấy theo lần nhập gần nhất (290.000 đ/kg).

Đối chiếu với bốn chỗ cài sẵn:

Claude còn tính tỷ lệ giá vốn bình quân cả menu theo số suất bán: 34,3% hiện tại, 31,3% nếu áp giá đề xuất (giả định số suất bán không đổi). Ở báo cáo kèm theo, Claude lưu ý Tôm chiên bột phải tăng giá 31% trong khi đây là món bán chạy nhất (1.150 suất tháng 9), và gợi ý cách khác: giảm định lượng tôm, mua tôm bóc sẵn nếu rẻ hơn, hoặc tăng giá từng bước.

Chỗ chưa ổn: ô tô đỏ bị trắng khi mở bằng Excel

Mở file bằng Microsoft Excel thì lộ một lỗi. Ở 5 món vượt ngưỡng, ô Tỷ lệ giá vốn và ô Trạng thái gần như trắng: chữ trắng trên nền trắng. Đúng những ô quan trọng nhất lại không đọc được. Tên món vẫn đỏ, biểu đồ vẫn tô đỏ đúng.

Lỗi nằm ở định dạng có điều kiện (conditional formatting: Excel tự tô màu ô khi ô thỏa một điều kiện, ở đây là tỷ lệ trên 35%). Claude ghi màu nền của kiểu tô này vào trường fgColor. LibreOffice đọc được trường đó nên lúc Claude tự kiểm, bảng trông đẹp. Excel trong lần thử này lại lấy màu nền ở trường bgColor, nên chỉ áp chữ trắng mà không tô nền.

Không cần sửa tay. Câu nhắn gửi tiếp trong đúng tác vụ cũ:

Mình mở gia-von-mon-an.xlsx bằng Excel thật: ở 5 món vượt ngưỡng, ô Tỷ lệ giá vốn và ô Trạng thái gần như trắng, không đọc được. Bạn kiểm bằng LibreOffice thì thấy đúng, nhưng người dùng mở bằng Excel.
Tìm nguyên nhân, sửa để Excel hiển thị đúng màu tô, không đổi số liệu hay công thức, lưu đè file cũ. Nói ngắn gọn lỗi nằm ở đâu.
Tự quyết, không cần hỏi lại.

Câu nhắn chỉ tả hiện tượng và nói Claude đã kiểm bằng công cụ gì. Nó không nói lỗi nằm ở fgColor. Sau khoảng một phút, Claude tự tìm ra nguyên nhân và thêm bgColor cùng mã màu vào cả bốn kiểu tô màu theo điều kiện.

Cùng một chỗ trong file, mở bằng Microsoft Excel: trước khi sửa (trái) và sau khi sửa (phải).

Sau khi sửa, đem file đi so với bản cũ: chỉ phần định dạng của file thay đổi. Bốn sheet, công thức và biểu đồ giống hệt từng byte. Chấm lại vẫn đúng 15/15 món, đúng 5 món vượt ngưỡng, Cá kho tộ vẫn có cờ.

Bài học ở đây không phải "Claude sai màu". Claude đã tự kiểm rất kỹ, chỉ là kiểm bằng một công cụ khác với công cụ người nhận file sẽ dùng.

Dùng cho quán của bạn

Muốn áp cách này vào số thật, có vài điều nên nhớ:

• Hệ số hao hụt phải đo ở bếp của bạn. Hệ số trong kit là số giả. Cân thử vài lần trước và sau sơ chế.
• Số ước thì cân lại. Claude tự lưu ý rằng 300 g một bó rau muống là số ước, sai lệch sẽ ảnh hưởng thẳng tới các món rau.
• Giá vốn ở đây chỉ gồm nguyên liệu. Chưa có gas, điện, nhân công, bao bì.
• Ngưỡng 35% là con số đặt cho bài thực hành. Mỗi quán tự chọn ngưỡng của mình. Trong file Claude tạo, ngưỡng nằm ở một ô nhập, sửa là cả bảng đổi theo.

Thói quen trong câu giao việc dùng được cho mọi phép tính giá thành hay báo giá: bắt AI quy đổi và ghi giả định trước khi tính, gắn cờ chỗ thiếu số thay vì đoán, rồi tự mở file kết quả bằng app thật để kiểm.

Tải kit và tự làm lại

Tải kit thực hành (.zip). Trong kit có:

• ba file dữ liệu: cong-thuc.xlsx, hoa-don-nhap.xlsx, hao-hut.txt;
• prompt.txt (câu giao việc) và prompt-sua.txt (câu nhắn sửa màu);
• skill/office-design-studio.zip;
• HUONG-DAN.md, tu-cham.md (bảng tự chấm 8 dòng) và thư mục dap-an/.

Bạn cần một gói trả phí của Claude (Pro, Max, Team hoặc Enterprise), vì Cowork không có ở gói Free, và dùng app Claude trên máy tính để Claude làm việc với thư mục trên máy. Cần bật Code execution and file creation và Skills: gói cá nhân tự bật trong phần cài đặt; gói Team mặc định đã bật ở cấp tổ chức; gói Enterprise do chủ sở hữu tổ chức bật. Theo trang trợ giúp của Anthropic về Skills và Cowork, kiểm ngày 23/10/2026.

1. Giải nén, chép ba file dữ liệu vào một thư mục riêng.
2. Trong app Claude, vào Tùy chỉnh › Skills, bấm + rồi chọn tải skill lên, chọn skill/office-design-studio.zip (tên nút có thể khác chút theo bản app).
3. Vào Cowork, tạo tác vụ mới, chọn thư mục vừa tạo.
4. Dán prompt.txt. Ở dòng gọi skill, xóa chữ "skill office-design-studio", gõ / rồi chọn office-design-studio như câu giao việc ở trên. Gửi. Claude xin quyền thì bấm Cho phép.
5. Mở file Excel Claude tạo bằng Microsoft Excel, kiểm ô tô màu. Cần thì gửi prompt-sua.txt.
6. Chấm theo tu-cham.md, xong rồi mới mở dap-an/.

Claude không trả cùng một kết quả mỗi lần chạy. Lần của bạn có thể không gặp lỗi màu, hoặc gặp chỗ trượt khác. Bảng tự chấm giúp bạn biết nên sửa câu nào trong prompt.